De Baltische / Oost-Europese connectie
"Most Latvian soldiers in Germany were at first kept in British prisoner-of-war camps in Germany. In the fall of 1945 most of them were transferred to a POW camp 2227 at Zedelghem in Belgium. They had naively expected the Western Allies to understand the reasons why they had fought on the side of the Germans. Instead of understanding, they at first received beatings, and occasionally they were used for live target practice by the guards. They were released during 1946 when the Western Allies concurred that the Latvians were not Nazis despite their SS uniforms."
Mangulis, Visvaldis. Latvia in the Wars of the 20th Century
1 - Baltutlämningen (Een Baltische tragedie)
Deportatie vanuit 'neutraal' Zweden
Een internationaal conflict, 'Baltutlämningen', rond de gedwongen uitzetting van Baltische legionairs naar Rusland is één van de grote trauma's van het neutrale Zweden tijdens en na WOII. Duitse en Russische soldaten werden, op vraag van de Sovjet autoriteiten, naar Rusland uitgewezen zonder enig noemenswaardig protest in Zweden. Maar de kritiek groeide nadat ook Baltische soldaten werden uitgeleverd, Zweden had namelijk een sterke historische band met Estland en Letland.
Dramatische scčnes volgden tijdens de deportaties. Wanhopige Baltische soldaten begingen zelfverminking of pleegden zelfmoord.
... Op de bus die de Letten naar de kade vervoert, slaagt de jonge luitenant Pēteris Vabulis erin zelfmoord te plegen met een dolk. Een week eerder heeft hij aan een vriend geschreven : 'Het is niet erg om te sterven, want als deze dingen kunnen blijven duren, moet het einde van de wereld wel nabij zijn. ...
(Op de loop / Een Letse familiekroniek - Modris Eksteins)
Bij de foto links :
The picture is from January 25 1946. Valentins Silamikelis has tried to commit
suicide by using broken glass from the buses that were used to transport the
Baltic refugees to the Swedish port of Trelleborg (another man, Peteris Vabulis,
succeeded in committing suicide during the transport), and he is carried away by
Swedish policemen. After being taken cared of by Swedish physicians he was
carried aboard the freighter Beloostrov and was deported together with 152 other
Balts (and several hundred former German soldiers) to the USSR, to spend 45
years in a Communist hell.
Baltutlämningen
De gevreesde deportaties naar Rusland (lees : Siberië) werden ook door de krijgsgevangenen in Zedelgem op de voet gevolgd en in het bijzonder door de grote (12.000) Letse vertegenwoordiging in het kamp.
2 - Daugavas Vanagi (De Haviken van de Daugava)
Ongeveer 25.000 Letten waren geďnterneerd en verspreid over de vele Britse PoW-camps. Daarvan verbleven er zowat 12.000 in Zedelgem tot hun vrijlating in 1946. In de wetenschap dat ze onmogelijk nog terug konden naar hun bezette thuisland en als reactie op de geruchten rond de mogelijks nakende, gedwongen repatriëring, werd op 28 december 1945 te Zedelgem de organisatie 'Daugavas Vanagi' opgericht. (De haviken van de Daugava (rivier in Letland))
Daugavas Vanagi
Primair doel van de broederschap, was het verenigen van de Letse veteranen en het opzetten van een sociaal netwerk voor het welzijn van haar leden. De huidige 'Daugavas Vanagi' ideologie bestaat nog steeds uit de vier zelfde basis principes : eenheid, loyaliteit, broederlijkheid en vertrouwen. 'Daugavas Vanagi' is tegenwoordig een wel gefinancierde en uiterst Lets-nationalistische organisatie met wereldwijde vertakkingen.
Kanadas DV karavīru muzejs - DV museum Toronto met oa. een 'Zedelgem vitrine'
(Illustratie uit : Laiks, Telpa, Ļaudis III - Hāzners Vilis)
Daugavas Vanagu Himna (MP3)(Tekst : Plūdois / Uitvoering (2 strofen) : Daugavas Vanagu Vīru Koris Kanādā ) e kopā mēs, biedri, Kam lemts nebij mirt, Dzīves laivu kas savu Var tālāk irt, Kas var e jaunu sauli Ik dienas vēl sveikt, Var strādāt un sapņot Un daudz ko vēl veikt. Piedz. Daugavas vanagi, sasauksimies, Kas vēl dzīvi, kas vēl dzīvi Esam palikuies! Kāds prieks paa sētā Nu taku ir mīt, Kāds prieks paa līdumā Vagu ir dzīt. Tu stāvi un smaidi, Kad sētais viss zeļ, Kad vēj rudzu druvā Vilni līganu veļ. ī sēta ir tava Balss ausīs tev čukst, Un krūtis tev ceļas, Un straujāk sirds pukst. ī sēta ir tava, Un tavs ir is lauks, Kas baltsārtos ziedus Pār galvu tev kar. Lai nelūko naidnieks Mūs aiztikt neviens - Mēs stāsimies pretī Tam visi kā viens. Sauc, tēvija, sauc mūs - Mēs steigsimies tūlīt Pret arklu un izkapti Zobenu mīt! Ak, retākas rindas Ik gadus mums tiek, Viens biedris pēc otra Galvu kapenēs liek. Cits, vārgdams lēni, Kā svece vēl kūst, Cits pēkņi kā koks Vētrai drāoties lūst. Daugavas vanagi, sasauksimies: Vai dzīvi, vai dzīvi Daudz vēl palikuies! |
Achterliggende gedachte bij de oprichting van 'Daugavas Vanagi' was natuurlijk ooit de triomfantelijke terugkeer te bewerkstelligen van de strijders tegen het communisme. Daarom werden ook vanuit het bezette naoorlogse Letland (Latvian Soviet Socialist Republic) alle middelen aangewend om de organisatie in een slecht daglicht te plaatsen. De publicatie van het boek 'Daugavas Vanagi, who are they?', gefinancierd door de russische veiligheids- en inlichtingendienst KGB, is daar een treffend voorbeeld van. De schrijvers van het boek lanceren dan ook één lange aanklacht tegen wat zij, de antisemitische en fascistische propaganda van de 'Daugavas Vanagi', noemen.
Door de KGB gemodificeerd Daugavas Vanagi-embleem
"Daugavas Vanagi, who are they?" - beginpagina
3 - Tai Cēdelgemā, draugs! (In dit Zedelgem, vriend!)
Saules mūu Latvijai! / Eternal life span to Latvia!
(Illustratie uit : Arthur Silgailis - 'Latvian Legion')
Het leven in het Zedelgemse PoW-camp was voor de ontheemde Esten, Letten, en Litouwers er één zonder vooruitzichten. De onmogelijkheid om nog naar het vaderland terug te keren en de gevreesde deportaties naar Rusland wogen zwaar op het gemoed. Getuige daarvan het zeer sarcastische, Letse boekje 'Viena Diena Cēdelghemā' uit 1946, gedrukt in PoW-camp 2227 te Zedelgem. Ook het Litouwse drukwerkje Mes Sugrįim ! (Wij zullen terugkeren !) , PoW-camp 2227/III uit 1945 spreekt dezelfde taal . Dat het verblijf te Zedelgem nog lang in het geheugen van de krijgsgevangenen gegrift bleef, laat zich horen in het zwartgallige Tai Cēdelgemā, draugs!(MP3) , gezongen door het "Daugavas Vanagu Vīru Koris Kanādā" (1, 2) in 1975. De aangepaste tekst van het lied verscheen voor het eerst in originele vorm in 'Viena Diena Cēdelghemā'.
(Tekst : Latvieu leģionāri Cedelghēmā / Muziek : Imants Sakss / Uitvoering : Daugavas Vanagu Vīru Koris Kanādā )
Tai Cēdelgemā, draugs! - Tekst en muziek (bewerking Imants Sakss)
Sakss, Imants (1918 - 1991.15.02.), Conductor, Composer, Music critic
Conductor, composer and music critic, belongs to the generation of musicians
making its debut at the end of the Second World War. His songs and folk song
arrangements for choir, as well as his work in collecting and arranging songs
sung by Latvian soldiers during the Second World War, were important additions
to the musical life of Latvians living outside Latvia. His music reviews and
essays indicate his ability for sound musical thinking.
Born in Aduliena (in the District of Gulbene), Sakss graduated from Riga
Teachers' College in 1937, gaining a good knowledge and an interest in folklore
there. He studied organ (19351938) and theory of composition (19381940) at the
LC, and then worked as a teacher. At the end of the war, as a prisoner-of-war in
a camp in Germany, he composed his first and also his most well known song for
choir Pie Staburaga saule riet [The Sun is Setting by the Rock of Staburags](1945).
Later he conducted Latvian refugee choirs and also German choirs in Flensburg.
In 1948 he left Germany for Canada and settled in Hamilton, Ontario, initially
working in the gold mines, where he founded and directed a Latvian gold miners'
choir. From 1949 he was director of the Hamilton Latvian Society Mixed Choir,
and later also conducted other Latvian choirs. For four decades he was organist
and choirmaster for St George's Anglican Church in Hamilton. He also directed
the Male Choir of the Daugavas Vanagi [a Latvian war veteran organization] in
Canada (19661970), arranged Latvian soldiers' songs and recorded them with this
choir, issuing a total of 11 records. From 1950 onwards Sakss wrote many music
reviews and essays, and in 1968 he became music editor for the journal Jauna
Gaita [The New Path].
Sakss wrote about 50 songs for choir and roughly the same number of choral
arrangements and harmonizations, as well as composing theatre and film music. He
achieved admirable simplicity and clearness of purpose in his use of choral
expressive elements.
(Latvijas Mūzikas informācijas centrs)
Tai Zēdelgemā - Tekstvariant door Indulis Gabliks
(Illustratie uit 'Latvieu karazēnu un meitenu stāsti' - Oskars Vizulis - Arvīds Lielkājis)
4 - Appčl Zedelgem 1945 - '46
Dagelijks appčl - Zedelgem 1945
(Illustratie uit 'LATVIEU LEĢIONĀRI. LATVIAN LEGIONNAIRES' Daugavas Vanagi)
Dagelijks appčl - Zedelgem 1945
(Illustratie uit 'Latvieu zemes un tautas vēsture' - Visvaldis Lācis)
Dagelijks appčl - Zedelgem 1945
(Illustratie uit 'Butkuss' - Vilis Lesiņ) / (anis Butkuss uiterst rechts)
Dagelijks appčl - Zedelgem 1945
(Illustratie uit 'Viena Diena Cedelghema' - Zalinskis Auseklis)
5 - Brīvības Piemineklis (Vrijheidsmonument)
Onder de vele kunstwerken dat het krijgsgevangenenkamp rijk was, stond een opmerkelijk, groot beeld, de replica van het vrijheidsmonument Brīvības Piemineklis" te Riga. Het volumineuze Vrijheids Monument heeft een heilige plaats in het hart van iedere Let. Dit potente, nationaal symbool is opgericht 1935 met de vele donaties van de Letse bevolking. De kunstenaar van dit project was Karlis Zale.
Brīvības Piemineklis - Riga
Het beeld van de vrijheid, door de inwoners Riga ook wel 'Milda' genoemd, houdt met gestrekte armen drie sterren hoog die de eenheid van Letland symboliseren (Kurland, Livland en Lettgallen). Niettemin overleefde het beeld vier decennia van Sovjet overheersing. Een populaire grap onder de lokale bevolking was, dat tijdens de communistisch regime 'Milda' eigenlijk een reisagent was. Bloemen leggen aan voet van het standbeeld betekende gegarandeerd een één-richtings-ticket naar Siberië.
Milda - Riga
Riga's Brīvības Piemineklis" replica te Zedelgem bestaat niet meer, het is verwoest, zoals de meeste van de kunstwerken die door krijgsgevangen zijn gemaakt. Rest enkel nog een tekening gemaakt door V. Straunes. De sculptuur te Zedelgem was het werk van sergeant Jukevics (te zien op de tekening), korporaal Cīrulis, soldaat Mieriņ en kunstenaar itcs.
Brīvības Piemineklis - V. Straunes
6 - Lāčplēsis (De Berendoder)
Er bevond zich onder de vernielde kunstwerken een groot beeld van Letlands mythologische figuur Lāčplēsis.
Lāčplēsis of 'Berendoder' is de nationale held van de Letten. Hij is een strijder die als zuigeling gezoogd wordt door een berin en zo de oren en kracht van een beer ontwikkelt. Het is Lāčplēsis die zijn volk uit een eindeloze slaap wakker schudt, die de kwade geesten verjaagt en het kasteel van het licht wederopbouwt. Hij creëert de staat, beschermt die tegen vijanden en is een modelvader. Zelfs na zijn dood blijft hij vechten tegen de Zwarte Ridder.
(Op de loop / Een Letse familiekroniek - Modris Eksteins)
Lāčplēsis (De Berendoder) - Zedelgem 1945-46
(Illustratie uit LATVIEU LEĢIONĀRI. LATVIAN LEGIONNAIRES, Daugavas Vanagi)
Het personage Lāčplēsis had een enorme impact op generaties schrijvers, kunstenaars en politici. Het spookbeeld van de verradersfiguur Kangars, uit de epos, wordt nog steeds gebruikt wanneer de overlopers uit het Sovjet tijdperk genoemd worden. Straten zijn naar de figuur Lāčplēsis genoemd, vele winkels en cafés kiezen namen naar karakters uit het episch verhaal. Veel gelezen en verplichte literatuur op school is de bewerking van het epos door Andrejs Pumpurs (1841-1902) die het 800 jaar oude verhaal uit het heidens Letland op schitterend wijze verhaalt.
De hoogste onderscheidingen in Letland zijn de '1st Class of the Latvian Bear-slayer (Lacplesis) Order' en 'The Military Order of Lacplesis'
%20Order.jpg)
7 - Een Roemeens filatelistisch curiosum.
Voor filatelisten het neusje van de zalm, omwille van de verschillende Sovjet- en andere censuurstempels, een zeldzame kaart vanuit Zedelgem PoW-camp 2227 naar Roemenië.
Een postkaart (Kriegsgefangenenpost - Prisoner of War Post) verzonden door een Roemeense krijgsgevangene naar Noord Transilvanië (bezet door Hongarije). Geschreven op 23 juni 1945 en gecensureerd in 'PoW-camp 2227' bereikt de kaart na vele maanden eindelijk in 'Boekarest' op 11 november 1945. Ze wordt er gecensureerd door de Sovjets met de rondstempel 'VOENNAIA TZENZURA / SSSR' nr. 8/P en door de Roemenen met de censornummers "Cenzurat 10" en "100". Om uiteindelijk in 'Cluj', het posttransitcentrum van Ardealul de Nord te belanden op 15 november 1945, en om van daaruit de eindbestemming het dorp 'Sălaj' te bereiken.
(Verzameling Dan Grecu / Roemenië)
'O semnalare... (Romanian POW in Zedelgem, 1945-'46)
Carte postală expediată din lagărul englez nr. 2227, în varianta bilingvă engleză-germană, folosită pentru prizonierii germani din Anglia. stampila lagărului (cu rol de atestare a cenzurării) în dreapta-sus: '2227 P.O.W. CAMP' (=Lagărul de prizonieri de război 2227). Data expedierii (indicată în textul de pe verso) este 23.06.1945. Soseste în Bucuresti la 11.11.1945 si, ca orice corespondentă externă. este trecută prin cenzura sovietică (stampila rotundă 'VOENNAIA TZENZURA / SSSR' (=Cenzura militară URSS) nr. 8/P (=8/R) si prin cea română - 'CENZURAT 10' si numărul cenzorului '100'. Ajunge la Cluj la 15.11.1945, aici fiind un centru de tranzit pentru toată corespondenta privind Ardealul de Nord, după revenirea administratiei române. stampila de sosire din Sălaj lipseste, doar foarte putine localităti din Ardealul de Nord dispunând de noile stampile românesti la acea dată.
Dar elementul care conferă interes si raritate acestei piese este cu totul altul:
acela că este scrisă de un prizonier român (Temeian Traian)aflat în captivitate
într-un lagăr englez (astfel de cărti postale sunt întâlnite frecvent provenind
de la etnici germani din România). Se stie că armata română nu a avut front cu
altă armată în afara celei sovietice (până la 23.08.1944), singurii prizonieri
români la ceilalti aliati fiind cei provenind din armata germană (încorporati
individual aici, mai ales ofiteri si subofiteri, la unităti de instructie si la
arme mai putin reprezentate la noi- marina: submarine, nave de escortă; trupe
tehnice, blindate, etc). În cazul de fată, este vorba de un tăran, probabil
soldat, provenind dintr-o regiune aflată în timpul războiului sub administratie
ungară, unde înrolarea în armata germană a avut alte caracteristici. oricum,
numărul românilor aflati în această situatie, implicit al prizonierilor români
în alte lagăre decât cele sovietice, a fost redus, ceea ce justifică
atractivitatea unei astfel de piese.
(Dan Grecu)
The article was published in 'Romanian Postal History Bulletin' No. 19, April 1996; the LSU cover was illustrated in 'Romanian Postal History Bulletin' No. 13, June 1994, page.36.
